|
Pokamedulski zespół klasztorny w
Rytwianach
Historia tego miejsca rozpoczyna się 27 sierpnia 1617 roku. Wtedy
to kapituła generalna Zakonu Kamedułów zatwierdziła fundację wojewody krakowskiego,
Jana Magnusa Tęczyńskiego i jego brata Gabriela, wojewody lubelskiego.
Zamierzeniem fundatorów było wybudowanie klasztoru i osadzenie w nim
eremitów z kongregacji Monte Corona.1 maja 1624 roku, po ukończeniu spraw
projektowych i fundacyjnych, biskup krakowski Marcin Szyszkowski położył
kamień węgielny. Budowę rozpoczęto pod nadzorem o. Hiacynta według planów
przywiezionych z Włoch.
Pieczę nad realizacją zapisów fundacyjnych sprawowali kolejni
przeorowie klasztoru, spośród których swą obecność zaznaczył w sposób
szczególny "słynny w sztuce malarskiej" o. Venanty da Subiaco
(1629-32). Spod jego pędzla wyszła większość malowideł ściennych i obrazów
zdobiących świątynię. 27 września 1637 roku sufragan krakowski, ks. biskup
Tomasz Oborski dokonał konsekracji kościoła, nadając mu wezwanie
Zwiastowania Panny Maryi. Jednak klasztor nie był jeszcze całkowicie
ukończony.
Po Tęczyńskich kolejnymi budowniczymi eremu byli Izabela, córka
fundatora i Łukasz Opalińscy, którzy w 1655 roku potwierdzili zapisy fundacyjne
i zobowiązali się do kontynuowania prac budowlanych. Dzięki ich opiece
powstała bogata dekoracja sztukatorska refektarza i kaplicy w tzw. Eremie
Tęczyńskiego. Jej autorem jest jeden z najbieglejszych artystów w tej
sztuce -Giovanni Baptista Falconi. Z drugą fazą budowy wiąże się również
utworzenie szyi wjazdowej, niezbędnej do przejazdu przez ogrodzony wówczas
teren klauzury, a także pokrycie kościoła i wieży blachą miedzianą oraz
wykonanie drugiej bramy.
Na przestrzeni lat klasztor wraz z dobrami rytwiańskimi
przechodził, dzięki dziedziczeniu, pod opiekę kolejnych rodów: Opalińskich
(od 1655 r.), Lubomirskich (od 1704 r.), Sieniawskich (od 1715 r.),
Czartoryskich (od 1731 r.), ponownie Lubomirskich (od 1778 r.), Potockich
(od 1815 r.), a w końcu Radziwiłłów (od 1897 r.).
Kolejni dobrodzieje klasztoru, otaczając go opieką, prowadzili
prace remontowe, a także wyposażali erem w nowe elementy. W historii
pustelni w sposób szczególny zapisały się prace konserwatorskie podjęte z
inicjatywy Elżbiety Sieniawskiej. Między 1717 a 1719 rokiem architekt
Giovanni Spazzio podjął wysiłek zabezpieczenia, a następnie wzmocnienia
fundamentów pod kościołem. Równolegle, obok prac budowlanych, odnowiono
również malowidła w świątyni. Ich restauracja powierzona została malarzowi
Karolowi de Prevot.
Przez okres ponad dwóch wieków w eremie toczyło się ciche, okryte
tajemnicą życie. Nie ominęły go nieszczęśliwe wypadki losowe (dwa pożary: w
1737 i 1741 roku, w czasie których zniszczeniu uległa między innymi
biblioteka), ani też smutne wydarzenia związane z historią naszego narodu.
16 czerwca 1820 roku, na mocy ustawy o zniesieniu klasztorów, dokonano
kasacji zakonu kamedulskiego. Ostatni czterej zakonnicy przebywali w
pustelni do 1825 roku, kiedy to przeniesiono ich do eremu warszawskiego.
W XIX wieku, staraniem Elżbiety z Branickich i Adama z hrabiów
Potockich, opuszczony klasztor powierzono ojcom reformatom. Wkrótce jednak
(1864 r.) kolejne zarządzenia władz carskich po upadku powstania
styczniowego zmusiły ich do opuszczenia Rytwian. W 1925 roku podjęto
jeszcze jedną próbę przywrócenia dawnego stanu. Do klasztoru powrócili
kameduli. Jednak stan opuszczonych od lat zabudowań uniemożliwiał
zamieszkanie w nich. Z tego też powodu w rok później zakonnicy zostali z
polecenia przełożonych odwołani. W 1935 roku świątynia stała się kościołem
parafialnym dla mieszkańców Rytwian i okolicznych wiosek. Większość
zabudowań klasztornych znajdowała się już wówczas w stanie upadku, część z
nich w ogóle nie istniała. Nie zachował się też żaden, poza Eremem
Tęczyńskiego, z szesnastu domków pustelniczych. Ostatnie czterdzieści lat w
historii klasztoru to czas heroicznej opieki nad obiektem ze strony
proboszcza i kustosza Pustelni Złotego Lasu, księdza kan. Adama Łęckiego.
Na karty najnowszej historii pokamedulskiego klasztoru w
Rytwianach wpisuje się utworzenie w tym miejscu w czerwcu 2001 roku
Diecezjalnego Ośrodka Kultury i Edukacji "Źródło". W maju 2002
roku świątynia została ustanowiona kościołem rektoralnym.
|
